Cultuur

Tentoonstellingen Open Monumentendag in Historische Informatie Punten ZWH

De Historische Informatie Punten in de bibliotheken van Bolsward, IJlst, Makkum en Sneek doen dit jaar ook mee met Open Monumentendag. Natuurlijk zijn er ook activiteiten in Nijefurd en Wymbritseradiel. De organisatoren van Open Monumentendag hebben in de HIP-en tentoonstellingen ingericht, die aansluiten bij de routes die zij voor 12 september hebben uitgezet.
De bibliotheken stellen de activiteiten van de Open Monumentendag- comités dusdanig op prijs dat ze besloten hebben op die zaterdag ook of langer open te zijn. Ze hebben ook alles op alles gezet om de bibliotheken van IJlst, Makkum en Wommels sneller dan aanvankelijk was gepland in te richten met een Historisch Informatie Punt.

Bolsward: ontdekkingstocht op oude kaart
In Bolsward heeft Stichting Bolswards Historie ervoor gezorgd dat diverse locaties te bezoeken zijn: het stadhuis en oudheidskamer, het Gysbert Japicx Museum, het Titus Brandsma Museum, de Broerekerk, de Martinikerk, de Sint Franciscuskerk, het Elgersmahuis, het Albada Jelgersma-huis en Monsmastate.
In het Historisch Informatie Punt in de bibliotheek van Bolsward stelde SBH een overzichtstentoonstelling samen van wat er op Open Monumentendag in de Hanzestad te zien is. Het geheel bestaat uit circa 120 originele prentbriefkaarten/stadgezichten, diverse plattegronden (vanaf circa het jaar 1500),  en een aantal posterformaat luchtfoto's. Ook draait er een PowerPointpresentatie met plattegronden in beeld en een verklarende tekst in woord.
Dankzij de inzet van vrijwilligers van Bolswards Historie is de het Historisch Informatie Punt in de bibliotheek van Bolsward op Open Monumentendag de hele dag open, van 10.00 – 17.00 uur. Alle tijd dus om op die dag ook bij de bibliotheek binnen te wippen en de tentoonstelling te bekijken! Zie verder...

IJlst: religieus erfgoed
In de gemeente Wymbritseradiel kunnen liefhebbers van monumenten een route langs oude kerken fietsen. Door hun ligging zijn kerken van invloed geweest op het ontstaan van wegen in het omringende gebied en dus op de plattegrond die vandaag de dag actueel is.
Een weerslag van wat er langs de kerkenroute in Wymbritseradiel aan religieus erfgoed is te zien is, is samengevat in een tentoonstelling die in het nieuwe Historisch Informatiepunt in de IJlster bibliotheek is ingericht. De route is onder andere hier verkrijgbaar en de bibliotheek is speciaal deze dag geopend van 10.00 - 13.00 uur.

Makkum: monumenten langs elfstedenroute
Dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat de Elfstedentocht voor het eerst op de schaats werd verreden. Daarom besteedt Wûnseradiel tijdens Open Monumentendag aandacht aan de Elfstedenroute. Per slot van rekening voert maar liefst 20 kilometer van de route van de Elfstedentocht door Wûnseradiel!
Langs de Elfstedenroute zijn op Open Monumentendag verschillende monumenten geopend voor bezichtiging. Onder andere een aantal oude herbergen, die in een tijd dat de Friese waterwegen veel belangrijker waren dan de landwegen, uiteraard langs het water stonden. Daarnaast zijn er langs de route verschillende kerken geopend. En omdat het op 12 september ook Friese
Molendag is, kunnen in Wûnseradiel meerdere molens worden bezocht.
Van de route en de monumenten langs het Elfstedenwater is een tentoonstelling gemaakt, die in het Historisch Informatie Punt van de bibliotheek in Makkum te bekijken is. Ook het HIP in Makkum is versneld ingericht om deze tentoonstelling mogelijk te maken en ook het HIP in Makkum is geopend van 12 september, en wel van 10.00 – 12.00 uur.

Sneek: opening door Henk van der Veer en Harm Rozenberg
In Sneek wordt de Open Monumentendag om 10.00 officieel geopend in het Historisch Informatie Punt in de bibliotheek. Stadsdichter Henk van der Veer laat op eigen wijze zijn licht schijnen op manieren waardoor Sneek noch beter op de kaart gezet kan worden en stadsgids Harm Rozenberg bedacht een historische wandeling door de stad. Daarnaast zijn er traditiegetrouw een aantal gebouwen open voor bezichtiging.
De opening is toegankelijk voor iedereen die er bij wil zijn, maar degenen die bij Ömer Kaya en Henk van der Veer een cursus Sneekologie hebben gevolgd worden speciaal uitgenodigd. Aansluitend kunnen (een beperkt aantal) belangstellenden een historische wandeling maken, onder leiding van stadsgids Harm Rozenberg. De tocht is uitgezet op een oude vogelvluchtkaart uit ca. 1650. Hij voert langs gedempte wateren en nieuwe pleinen, door oude en smalle stegen en langs verbrede straten.
Bij de historische wandeling horen een folder met route (zodat de tocht ook later gelopen kan worden) en een tentoonstelling, die in het HIP te bezichtigen is. Daar is de wandeling natuurlijk ook af te halen. In verband met de opening gaat het HIP in Sneek eerder open: van 10.00 – 13.00 uur. Zie voor meer Sneek...

"Raak van de kaart" van wat
Bolsward te bieden heeft

Ook dit jaar openen eigenaren van monumentale panden, musea en kerken in Bolsward hun deuren. U kunt weer verschillende bijzondere monumenten bezichtigen, zoals de Monsmastate, beter bekend als het `kleine boerderijmuseum'.. Een bezoek aan de oude slijterij annex wijnpakhuis` de Bottelarij' is ook zeer de moeite waard. Afgelopen jaar nog in de race voor een miljoen in het programma `De restauratie'. In de Openbare bibliotheek kunt u oude stadskaarten van Bolsward bekijken.

Bij de monumenten kunt u zaterdag 12 september een folder afhalen met meer informatie over panden. De monumenten zijn op de Open Monumentendag te bezichtigen van 10.00 - 17.00 uur.

Zaterdag 12 september van 13.00 - 16.00 uur kunt u een met de rondvaartboot door de grachten van Bolsward. U kunt opstappen voor het stadhuis. Hieronder een korte toelichting op de open monumenten.

Elgersmahuis
Franciscus Elgersma en zijn neef Nicolaus Elgersma zijn degenen die de naam aan dit achttiende-eeuwse pand hebben gegeven. Zij behoorden in die eeuw tot de rijke en voorname ingezetenen van de stad. De Duitse stucwerker Adolph Schaack verfraaide in 1779 de hal: hij decoreerde het plafond en bracht boven de deuren guirlandes en schelpen aan. In de pronkkamer is een prachtig beschilderd plafond te bewonderen, dat in 1985 door de Bolswarder restaurateur Jeroen Werz is gerestaureerd.

De Sint Franciscuskerk
Deze kerk is gebouwd tussen 1932 en 1934 op de plaats waar daarvoor ook een klein RK kerkje stond. Aan de voorgevel bevindt zich een beeld van Sint Franciscus. Direct na het betreden van de kerk is er rechts in een klein kapel het beeldje van "Onze Lieve Vrouwe van Zevenwouden" te zien, Maria met kind. Het dateert uit de 13de eeuw en kent een rijke historie.

Bibliotheek
Aan de hand van prachtige oude stadskaarten wordt vertelt over de historie van Bolsward. Daarnaast kunt u op deze dag zoeken naar historische informatie achter de computer in de bibliotheek.

Monsmastate/ Boerderijmuseum
De Monsmastate, aan de Franekerstraat 25, is in 1709 gebouwd door de Bolswarder burgemeester Sipke Janz Monsma, als landhuis of zomerverblijf. In de beginjaren werd de state nog door grachters en vijfers omgeven, maar later is het een boerderij geworden. Het huis is één van de weinig bewaard gebleven voorbeelden van in de zeventiende eeuw op het platteland gebouwde buitenverblijven, die de `slotsjes' genoemd werden. Vanaf 2003 is in Monsmastate `Het kleine boerenmuseum' gevestigd

De Martinikerk
Het is opvallend dat een plaats als Bolsward zo'n grote kerk heeft. Het markante silhouet van de gotische kerk met zijn zadeldaktoren is van verre zichtbaar, als een "Arke Noachs", zoals Bertus Aafjes eens schreef. De lengte van de kerk, inclusief toren en koor, bedraagt 70 meter, bij een breedte van 26 meter. Het interieur is zeer de moeite van het bekijken waard. Op 12 September kunt u onder leiding van een gids om 10.30 uur en 15.00 uur een rondleiding maken in de Martinikerk.

Het Titus Brandsmamuseum
Het museum is gewijd aan pater Titus Brandsma. Hij was een boerenzoon, die in 1881 werd geboren als Anno Sjoerd in het gehucht Oegeklooster, onder de rook van Bolsward. In 1905 werd hij priester in Den Bosch. Pater Brandsma was adviseur van de journalisten en riep in de bezettingsjaren de RK media op tot verzet tegen de nazi's. Dit werd hem uiteindelijk fataal. Hij werd door de bezetter gevangen genomen en overleed op 26 juli 1942 in het concentratiekamp Dachau. De pater Carmeliet werd in 1985 zalig verklaard. Het museum bevat o.a. het familiearchief van de Brandsma's.

Het Albada Jelgersmahuis
De Bottelarij van Bolsward is een oude slijterswinkel annex wijnpakhuis in een woonhuis. Achter een fraaie gevel schuilt een uitzonderlijk maar uiterst kwetsbaar interieur. De kern van het huis gaat terug tot de 16e eeuw. Van 1814 tot 1984 werd in het huis door vijf generaties Albada Jelgersma een handel in drank gedreven. De vertrekken herbergen nog veel authentieke details die een beeld geven van het wonen en werken in het Friese Verleden.

Het Gysbert Japicxhûs
De Friese dichter Gysbert Japicx werd in 1603 geboren aan de Wipstraat 6 te Bolsward. In 1666 overleed Gysbert, evenals zijn vrouw en enig overgebleven zoon, aan de pest. In 1908 werd een gedenksteen ingemetseld binnen in de toenmalige woning. Enige jaren geleden werd deze steen geplaatst in de voorgevel van Wipstraat 6. Het Gysbert Japicxhûs herbergt een museum gewijd aan de Friese dichter en een tekstwinkel, waar een aangeleverde tekst, tegen betaling, kan worden vertaald in diverse talen en dialecten.

Het Stadhuis
Het monumentale stadhuis dateert uit 1617. In het stadhuis waar oorspronkelijk bestuur, rechtspraak en handel onder één dak zaten, kunt u beide oudheidkamers, de raadzaal, de burgemeesterkamer en de Vierschaar bezichtigen. U vindt hier nog vele oorspronkelijke bouwelementen, meubelen en houtsnijwerk. In de oudheidkamers is een schat aan stadshistorisch materiaal aanwezig.

De Broerekerk
Binnen Bolsward stonden vroeger verscheidene kloosters en kapellen. In de 13e eeuw kwamen de Minderbroeders naar Bolsward. De door hen gebouwde Broerekerk is het oudste gebouw (sinds 1980 een ruine) dat onze stad kent. De Minderbroeders bouwden in Bolsward vanaf 1281 een klooster met een kloosterkapel. In 1300 was deze kapel gerealiseerd, welke nu de Broerekerk heet. In 1980 is de kerk afgebrand en in 2006 volledig gerestaureerd en van een prachtige glazen overkapping voorzien.

Nijefurd "Op de kaart"

stavoren

Het nationale Open Monumentenweekend start dit jaar klinkend in Nijefurd, met een muzikale opening door burgemeester Boekhoven op zaterdag 12 september om 10.00 uur aan de Merk in Workum. Daarna laat hij zich verrassen met een rondleiding door het monumentale woonhuis aan it Súd 86 in Workum.
Nijefurd zet zichzelf dit jaar ‘op de kaart’ met vele bijzondere monumenten, allemaal gratis te bezichtigen. Er zijn verschillende tentoonstellingen, wandelroutes en activiteiten speciaal voor kinderen georganiseerd. ‘Raak van de kaart’ van wat Nijefurd te bieden heeft!
Er is op zaterdag 12 september een verzamelmap met de open monumenten en activiteiten afhalen bij één van de VVV’s in Hindeloopen, Koudum, Stavoren of Workum.
Op zaterdag zijn de monumenten van 10.00 tot 17.00 uur open voor bezichtiging. Het VVV en verschillende monumenten in en om Workum zijn ook open op zondag 13 september van 13.30 tot 17.00 uur.

Bijzonder monument aan it Súd
Mooi beschilderde kasten in de keuken, een ‘meidenkamer’ op zolder, en een ontdekking van eeuwenoude wandtegels van de Tichelaarfabrieken uit Makkum in het prachtige monumentale woonhuis aan it Súd 86 in Workum. Niet alles is meer compleet, het huis wordt gerestaureerd, maar… kijk door je oogharen en waan je in de 18e eeuw!

Workum in vogelvlucht
Wat is er nog over van de oude panden en straten in Workum? Is er veel veranderd in het stadsbeeld sinds de 17e eeuw? Ontdek de verschillen op de oude stadskaart uit 1610 van Workum! Deze bijzondere stadsplattegrond is verkrijgbaar bij de VVV in Workum.

Unieke archiefvondsten in Hindeloopen
Kaarten en stadsaanzichten van Hindeloopen uit de periode 1944-1945, uit de archieven van het Nationaal Openluchtmuseum in Arnhem worden tentoongesteld op zaterdag 12 september. Stichting Stadsherstel Hindeloopen presenteert de kaarten in gebouw Irene aan de Nieuwstad in Hindeloopen. Het Hidde Nijland Museum heeft in het kader van ‘Hindeloopen op de Kaart’ een extra tentoonstelling van oude foto’s door Albert Draaijer en VVV Hindeloopen verzorgt een rondleiding door oud Hindeloopen om 10.00 en 14.00, start bij de VVV.

Verdwalen in Molkwerum?
Molkwerum staat bekend als het vroegere Friese Doolhof. Aan de hand van de dorpskaart uit 1718 kunt u zaterdag 12 september om 10.00 uur of 14.00 uur, met begeleiding van een gids, gratis deelnemen aan een bijzondere dorpswandeling. De wandeling gaat onder andere langs de kerk en de bakkerij van de Molkwarder Koeke. Opgave graag vooraf: tussen 1 en 9 september op tel. nr. (0514) 68 19 72.

Koudum op de Kaart
In de Martinikerk in Koudum organiseert de Werkgroep Historisch Koudum een speciale tentoonstelling met oude kaarten en bezienswaardigheden in Koudum.

Speciaal voor de kinderen
Jonge kaartzoekers opgelet… Ga speuren naar gevelstenen in Workum. Of kom naar Hindeloopen en doe mee aan de spannende puzzeltocht in het Hidde Nijland museum. En wat te denken van een bezoekje aan de chocolaterie in bedrijf in Hindeloopen?

Sneek zet alle deuren open

Sneek doet zaterdag 12 september 2009 weer mee aan de landelijke Open Monumentendag. Het thema van dit jaar is: ‘Op de Kaart. Dit betekent extra aandacht voor oude kaarten en plattegronden, stadsgezichten en ansichtkaarten. Deze geven een beeld van hoe Sneek in de loop der eeuwen is ontwikkeld. Met een gevarieerd programma geeft Sneek invulling aan dit thema.

Het startsein voor de Open Monumentendag zal om 10 uur worden gegeven in het Historisch Informatiepunt (HIP) in de bibliotheek. De Sneker dichter Henk van der Veer zal hier een aantal voorstellen doen om Sneek nog beter ‘op de kaart’ te krijgen. Vervolgens verzorgt stadsgids Harm Rozenberg tweemaal een historische rondwandeling door Sneek aan de hand van de 17de eeuwse stadskaart (opgeven om 10 uur in de bibliotheek). In het HIP is een tentoonstelling ingericht met oude kaarten en foto’s uit het Fries Scheepvaart Museum en het gemeentearchief. Ook kunt u bij het Archeologisch Steunpunt de archeologische waarde van uw eigen vondsten (zoals scherven of munten) laten vaststellen.

Het Fries Scheepvaartmuseum is op de Open Monumentendag gratis toegankelijk. Het thema ‘Op de Kaart’ krijgt hier een gezicht in de maquettekamer. Hier staat een maquette van Sneek, gebaseerd op de kaart van Johannes Blaeu uit 1649. Ook hangen hier de belangrijkste stadsplattegronden van Sneek. Voor kinderen is er de gratis activiteit ‘Schatkaarten maken’.

Naast bovengenoemde thema-activiteiten is ook het vaste programma dit jaar weer present met de Waterpoort en de kerkgebouwen in Sneek, Ysbrechtum en Offingawier. Vanwege grote belangstelling vorig jaar, is dit jaar opnieuw de dakruiter van de Martinikerk te beklimmen. Ook zijn er net als vorig jaar rondvaarten met een IJlster Praam door de stadsgrachten. Het Modelspoormuseum is te bezoeken voor een gereduceerde toegangsprijs. Extra locatie is dit jaar de Klokkenstoel van Loënga, waar u de hele dag door zelf de klok mag komen luiden!

Kloppend hart van de Open Monumentendag is zoals elk jaar de Marktstraat. In het Stadhuis worden rondleidingen gegeven en zal het strijktrio Sciolto optreden. Op het Waltaplein zullen verzamelaars hun collectie van oude ansichtkaarten tonen. Ook staan er computers waar u digitaal in het gemeentearchief kunt zoeken naar oude foto’s en kaarten van Sneek.

Wymbritseradiel

Komende zaterdag, 12 september, is de gemeente Wymbritseradiel deelnemer aan de landelijke Open Monumentendag. Op diverse locaties in de gemeente zijn monumenten op deze dag te bezichtigen. Een fietsroute maakt het voor de bezoekers aantrekkelijk de diverse monumenten op rij te bezoeken. Thema van dit jaar is “Op de kaart”. Een folder met fietskaart sluit op dit thema binnen deze gemeente aan.

Door ieder jaar, in het tweede weekend van september, stil te staan bij de monumenten die in Nederland aanwezig zijn, wil de Stichting Open Monumentendag, de monumenten toegankelijker maken en de bezoekers bewust maken van de geschiedenis van bepaalde gebieden. Op de Open Monumentendag van 12 september 2009 zal aandacht worden besteed aan gebouwen die een link hebben met het thema “Op de kaart”.

In de Middeleeuwen zag Nederland er heel anders uit, rond het jaar 1000 begon dat te veranderen. Er kwamen veel steden bij. Kooplieden maakten vaak lange reizen. Als ze niet op reis waren, woonden de kooplieden met hun spullen het liefst op een veilige plaats. Bijvoorbeeld bij een kasteel of een kerk. En juist daar ontstonden nieuwe steden. De kerk is dus al sinds de middeleeuwen terug te vinden op een plattegrond of een kaart. Omdat het thema dit jaar “Op de kaart” is, wordt er in de gemeente Wymbritseradiel een fietsroute langs diverse kerken georganiseerd.

De gemeente Wymbritseradiel telt vele monumentale kerken. De fietstocht leidt langs een selectie van deze kerken. Zo kunt u kennis maken met monumentale erfgoederen van de gemeente Wymbritseradiel en daarnaast genieten van het prachtige weidse landschap. De fietsroute is circa 30 kilometer en leidt langs verschillende dorpen en de stad IJlst.
De volgende kerken zijn gelegen aan de fietsroute:


De kerken zijn vanaf 10 uur 's ochtends geopend voor bezichtiging. Folders, met daarin een uitgebreide beschrijving van de fietsroute, zijn af te halen bij het gemeentehuis en verschillende VVV’s in de gemeente Wymbritseradiel.

ck